Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ
καὶ τῶν ἀγγέλων,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω,
γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον αλαλάζον.
Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα
καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν,
καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω,
οὐδέν εἰμι.
Καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου,
καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσομαι,
ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω,
οὐδὲν ὠφελοῦμαι.
Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται,
ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται,
οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ,
οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται,
οὐ λογίζεται τὸ κακόν,
οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ,
συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ·
πάντα στέγει, πάντα πιστεύει,
πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει.
Ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει.
Εἴτε δὲ προφητεῖαι, καταργηθήσονται·
εἴτε γλῶσσες, παύσονται·
εἴτε γνώσεις, καταργηθήσεται
[…]
μένει δὲ πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα·
μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.
Παιδιόθεν το κείμενο αυτό μού έκανε εντύπωση. Αγνοούσα τότε το γιατί. Όταν το πρωτάκουσα θά'μουν δε θά'μουν 10 χρονώ. Κυριακάτικο πρωινό στην επαρχία, οικογένεια στην εκκλησία, εγώ στο στασίδι του πατέρα και ο χαμηλός ήλιος διασχίζων τα χρωματιστά τζάμια του τρούλλου, φλέρταρε με τον καπνό από το θυμίαμα και κατόπιν έβαφε ιριδίζοντας τα σοβαρά πρόσωπα των εκκλησιαζομένων, δείχνοντας στο καθαρό μάτι όλες τις ανομίες του Σαββατόβραδου αλλά και τον αγώνα και τη μετάνοια και τη διάθεση της προσευχής, της λατρευτικής ένωσης με το Θείον. Η μουσική μιλούσε και η γλώσσα τραγουδούσε σε έναν χιλιόχρονο, ακατάλυτο αρμονικό συνδυασμό. Η γλώσσα, λοιπόν, μου δόθηκε αρχαία ελληνική ή, μάλλον, ελληνιστική, και τα κείμενα αυτά ποτέ δε με ξένιζαν. Αντίθετα, η αίγλη των αιώνων τους ήταν μέσα μου αισθητή, εθιστική και πάντοτε ερεθιστική.
Στα παιδικά αυτιά μου αυτό το κείμενο του Αποστόλου ήταν ένα ποίημα. Εάν ταις γλώσσαις των ανθρώπων... Ήταν εικόνες, ήταν άρωμα. Η άπειρη θερμότητα που εγκλείει στην αιώνια δομή του με άγγιζε και τότε, όμως χρειάστηκε να περάσω από πολλά κύματα και βουνά και ναρκοπέδια για να καταλάβω πραγματικά ότι αυτή η ιδανική εικόνα της αγάπης είναι τόσο δύσκολη (όχι, εντούτοις, ακατόρθωτη) και, όπως όλα τα δύσκολα πράγματα, η αξία της είναι ευθέως ανάλογη της δυσκολίας της. Στέκει εκεί το δισχιλιετές κείμενο εις αρωγήν και εις κατάκρισιν ημών. Είναι ένας ασφαλέστατος οδηγός, ενα πολύτιμο vademecum, μια λυδία λίθος που ξεχωρίζει αδιάψευστα την αλήθεια από την επίφαση. Τίποτε δεν είναι πάνω από την ανθρώπινη ικανότητα να αντλεί δύναμη από το Θείον και να φτάνει σ' αυτό θριαμβευτικά, πάνω από την φθορά της ύλης. Τίποτε δεν είναι πάνω από αυτή την απόλυτη αγάπη.
Εάν ταις γλώσσαις... Αν επικοινωνώ με όλα και με όλους με τον καλύτερο τρόπο, αλλά αυτή η επικοινωνία μου δε γίνεται από γνήσια έλξη προς τον άλλον, μοιάζω με κούφιο κύμβαλο που λαλεί ασυνάρτητα, γιατί ο λόγος μου δεν είναι λόγος αλλά λόγια, ούτε έχει αγαθό κίνητρο.
Και εάν έχω προφητείαν... Κι αν είμαι παντογνώστης και μάντης και μάγος και όλα τα συναφή και έχω τέτοια δύναμη που τα βουνά με βλέπουν και κόβουν βόλτες και η θάλασσα ανοίγει να περάσω και βγάζω φλόγες από τα χέρια μου, αλλά όλ'αυτά δεν έχουν κίνητρο τη γνήσια αγάπη που με βγάζει από το Εγώ μου και με ενώνει με το Εσύ, είμαι ένα απόλυτο Τίποτε.
Και εάν ψωμίσω... Αν η μητέρα Τερέζα είναι τέρας μπροστα στις αγαθοεργίες μου και η αυτοθυσία μου είναι τόση ώστε να αυτοπυρποληθώ σα Παλαιστίνιος μαχητής και αν μοιράζω εκατομμύρια στους πεινασμένους και αν... Μα, αν όλ'αυτά γίνονται για τη δική μου προβολή, για να θρέψω το τερατώδες Εγώ που εγκολπώνω, για να γίνω γνωστός, για να κερδίσω αναγνώριση και τιμή και φοροαπαλλαγές κι όχι γιατί κλαίω κατάκαρδα όταν βλέπω τα σκελετωμένα σακκιά των ασίτων να στοιβάζονται και όταν βλέπω τους ναρκομανείς να πεθαίνουν στα παγκάκια, τότε χαράμι πάει ο κόπος μου.
Η αγάπη μακροθυμεί... Όχι σε όσους τη χαϊδεύουν, βέβαια, αλλά σε όσους τη φτύνουν, την προσβάλλουν, την αρνούνται και τη χλευάζουν με τα επηρμένα λόγια τους αλλά και με την κούφια βιοτή τους. Σε όσους τη θεωρούν démodée, σε όσους την προσαρμόζουν στα ίδια μέτρα και σταθμά, σε όσους της αλλάζουν άρδην το νόημα και ονομάζουν αγάπη το σετ των δικών τους συμπαθειών και ανασφαλειών. Σε όλους τούτους η αγάπη δίνει απανωτές ευκαιρίες να εξέλθουν από την άνοια και την τύφλωση και δεν εμπίπτει στην ανθρωπίνως νοουμένη δικαιοσύνη. Δεν είναι στη φύση της η εκδίκηση ούτε κανένα άλλο κρύο πιάτο.
Ου ζηλοί... Δεν είναι κτητική αλλά πρόξενος ελευθερίας, διότι κανείς δεν ανήκει σε κανέναν με το στανιό, παρά δίνεται μόνον αν θέλει ο ίδιος. Ελκύει αλλά δε φυλακίζει, συνδέει αλλά δεν δεσμεύει, πολιορκεί αλλά δεν επιτίθεται.
Ου περπερεύεται, ου φυσιούται... Η αγαθολογία και η αγαθοεργία της τηλεόρασης, οι τηλεμαραθώνιοι και οι δημόσιες διακηρύξεις των δωρεών μόνον αγάπη δεν κρύβουν. Η αγάπη είναι συνεσταλμένη, ντρέπεται. Η δράση της γίνεται στα κρυφά και μόνον τότε έχει αξία γι'αυτόν που ενεργεί. Η υπεροψία και το διαλάλημα του δοσίματος αυτοστγμεί ακυρώνουν την αγαπητική σύνδεση μεταξύ δότη και λήπτη.
Ουκ ασχημονεί... Ο τρόπος είναι εξίσου σημαντικός με το κίνητρο. Αγάπη μεν, με το ζόρι δε, κάπου χωλαίνει. Αν η υποτιθέμενη αγάπη μου με κάνει αγροίκο και θηρίο ανήμερο, ακόμη κι αν έχω τα καλύτερα κίνητρα έχω πάρει λάθος στροφή.
Ου ζητεί τα εαυτής... Εγώ είμαι ο καλύτερος άνθρωπος, μύγα δεν πειράζω. Δίνω όχι για να πάρω (ελπίζω όμως να πάρω, κι αν δεν πάρω, ουαί κι αλοίμονον σ'αυτόν που έδωσα), αγαπώ όχι για να μ΄αγαπούν (αλλά, αν δε μ'αγαπήσουν όσο εγώ μαύρο φίδι που τους έφαγε...), χαλί γίνομαι για να με πατήσουν (αλλά μόλις με πατήσουν γίνομαι ιπτάμενο χαλί), και το βρακί μου δίνω στον άλλον (αλλά περιμένω τουλάχιστον ένα ευχαριστώ μαζί με μια ρομπ ντε σάμπρ ως ένδειξιν ευγνωμοσύνης)... Τελεία. Αφαιρούμε τις παρενθέσεις και βρίσκουμε τη γνήσια ποιότητα της πραγματικής αγάπης. Ὀ,τι δίνεται, είναι της αγάπης. Αν το περιμένεις πίσω, το έχεις χάσει για πάντα, διότι η ευλογία δεν είναι στην ανταπόδωση αλλά στη δόση. Δύσκολο, ε;
Ου παροξύνεται... Μπορεί να οξύνεται, αλλά μέχρι εκεί. Η υπερβολή δεν υπάρχει, υπάρχει μόνον η υπέρβαση. Αγαπώ πραγματικά όταν ο άλλος είναι το κέντρο μου και η ύπαρξή μου έχει εξέλθει από το Εγώ μου και έχει μετακομίσει στο Εσύ του. Όταν δε "ζω" πια εγώ, αλλά ζω για τον άλλον. Κατά έναν άρρητο τρόπο, τότε μόνον ζω πραγματικά και υπάρχω ως ανθρώπινο ον και όχι ως βιολογική μονάδα.
Ου λογίζεται το κακόν... "Καλέ Κατίνα, την άκουσες χτες την κόρη της Μαρίκας τι ώρα γύρισε; Ένας Θεός ξέρει πού ξημεροβραδιάζεται αυτό το τσουλί, Θε'μου σ'χώρα με. Όταν φύγει η μάνα της, ο ένας βγαίνει απ' το παράθυρο κι ο άλλος μπαίνει απ'την πόρτα. Καλό κορίτσι, δε λέω, αλλά ζωηρό, πολύ ζωηρό. Εγώ από αγάπη κι από ενδιαφέρον το λέω, μήπως να το πούμε στη Μαρίκα να τη στρώσει;", είπε η κυρά-Κικίτσα, τρις ζωντοχήρα η ίδια, στη γειτόνισσά της σχετικά. Αγαπημένες γειτονιές, μάς λείψατε. Αυτή η αγάπη είναι που σίγουρα θα διορθώσει το τσουλί. Εσύ, μαντάμ, που έχεις τη φωλιά σου λερωμένη, καλό θα ήταν να παστρέψεις λίγο τα δικά σου δώματα πριν βγεις στη γύρα με το ξεσκονόπανο να καθαρίσεις του άλλους. (Βέβαια, τώρα απλώς αδιαφορούμε ο ένας για τον άλλον κι όλα είναι καλύτερα (;)). Δεν υπολογίζει το κακό η αγάπη. Δεν του δίνει σημασία. Το ακυρώνει αγνοώντας το, κι έτσι το κακό εκνευρίζεται και σκάει από το κακό του.
Ου χαίρει επί τη αδικία... Ναι, καλά. Σ'αγαπώ, αλλά καλά να πάθεις. Σ'τά 'λεγα εγώ.
Συγχαίρει δε τη αληθεία... Ναι, καλύτερα. Αυτή κι αν είναι παρεξηγημένη λέξη. Πώς να χαρεί η καημένη η αγάπη, όταν σήμερα ο όρος αλήθεια μεταφράζεται σε "αυτό που πιστεύω ΕΓΩΕΓΩΕΓΩ, σε αυτό που βολεύει ΕΜΕΝΑ, και γενικά ΤΙΠΟΤΕ το απόλυτο; Κι όμως, άσχετα με το πόσα δισεκατομμύρια γνώμες υπάρχουν ελεύθερα (ως πρέπει) σε αυτόν τον πλανήτη, υπάρχει κάπου κάτι που είναι απόλυτο. Επειδή δε μπορούμε (ή δε θέλουμε) να το βρούμε, δε σημαίνει ότι δικαιολογούμαστε να βαφτίζουμε Μπαλόνι το Πεπόνι.
Πάντα... Τα πάντα, όλα, ό,τι κι αν συμβεί, ό,τι κι αν της πουν, ό,τι κι αν ποθεί, ό,τι κι αν της κάνουν, η αληθινή αγάπη είναι ο ακλόνητος βράχος αλλά και ταυτόχρονα ο αλάθητος δρόμος που στέκεται εκεί, ακρογωνιαία στα θεμέλια του κόσμου και του Θεού και των ανθρώπων για να στηρίζει και να οδηγεί.
Και ουδέποτε εκπίπτει. Αν εκπίπτει, δεν είναι αγάπη.
Σκεφτόμουν ότι το είπε κι ο Ιωάννης: Ο Θεός Αγάπη ΕΣΤΙ. Θεός αγάπη, αγάπη Θεός. Όχι ΕΧΕΙ, όχι ΔΙΝΕΙ, όχι, ΠΑΡΑΓΕΙ. Το πιο θεμελιώδες ρήμα. Ειμί. Υπάρχω. Η ουσία Του, όχι η ενέργειά Του.
Παιδιόθεν, λοιπόν, αυτό το κείμενο με γαλήνευε. Τώρα, στο ορμητικό ποτάμι που με δέρνει με βράχους, κορμούς και λάσπη, είναι το σωσίβιο που με βοηθάει να πλέω χωρίς να πνιγώ στο θολό χάος της των πάντων απαξιωτικής και γέμουσας ψέμμα πραγματικότητας. Και πάντα ελπίζω.